Tổng hợp các loại khí cụ niềng răng có thể bạn chưa biết

Tư vấn chuyên môn bài viết Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Thanh Trúc
Bác sĩ Chỉnh nha
Ngôn ngữ giao tiếp: Tiếng Việt, Tiếng Anh

Niềng răng là cả một quá trình đòi hỏi nhiều sự kiên nhẫn và chắc chắn không thể thiếu sự hỗ trợ từ những khí cụ chỉnh nha chuyên dụng. Tùy vào tình trạng răng của bệnh nhân mà bác sĩ chỉnh nha sẽ chỉ định gắn khí cụ niềng răng phù hợp. Mỗi loại khí cụ chỉnh nha sẽ có chức năng khác nhau và đóng một vai trò quan trọng vào quá trình niềng răng. 

Cùng Elite Dental tìm hiểu vai trò và công dụng của từng loại khí cụ chỉnh nha dưới bài viết sau nhé!

1. Khí cụ chỉnh nha là gì?

Khí cụ chỉnh nha hay còn được gọi là khí cụ niềng răng là một thuật ngữ trong nha khoa dùng để chỉ các dụng cụ chuyên dụng giúp nắn chỉnh, tách rời và sắp xếp răng mọc sai lệch về đúng vị trí trên cung hàm, hỗ trợ đẩy nhanh thời gian niềng răng.

Hiện có rất nhiều loại khí cụ chỉnh nha với những công dụng khác nhau, phục vụ cho những phương pháp chỉnh nha khác nhau, có thể là niềng răng tháo lắp, niềng răng mắc cài hoặc niềng răng trong suốt đều có thể sử dụng được.

2. Các loại khí cụ niềng răng hiện nay

2.1. Đối với niềng răng mắc cài

Dây cung (Archwires)

Dây cung là một khí cụ chỉnh nha không thể thiếu trong phương pháp niềng răng bằng mắc cài. Được chế tạo từ thép không gỉ, dây cung có cấu tạo dài mảnh, phù hợp để gắn thành hình vòm cung ôm theo cấu tạo răng ở hai hàm trên và dưới. Nó sẽ được lắp cố định trong rãnh trượt của mắc cài nhờ vào dây thun hoặc nắp trượt đóng mở tự động. Nhờ đó, bác sĩ có thể tạo lực siết lên dây cung định kỳ để kéo răng mọc sai lệch dịch chuyển về đúng vị trí theo đúng tiến độ niềng răng.

Các loại dây cung được sử dụng phổ biến tại các cơ sở nha khoa là dây cung hợp kim kim loại quý như là dây cung Cobalt – Chromium, dây cung Stainless Steel, dây cung Niken – titan và dây cung Titan – Beta.

Mắc cài (Bracket)

Khí cụ chỉnh nha quan trọng tiếp theo trong một ca điều trị bằng phương pháp “niềng răng mắc cài” đó là hệ thống mắc cài. Mắc cài được chế tác từ nhiều chất liệu khác nhau, có thể là kim loại, sứ hoặc pha lê. Chúng được thiết kế thành những hình vuông nhỏ, đầu được bo tròn để giảm thiểu sự vướng, cộm khi đeo cũng như để tránh gây tổn thương cho mô mềm xung quanh. Mắc cài được gắn trực tiếp lên bề mặt của răng với nhiệm vụ quan trọng nhất là phối hợp với dây cung để tạo lực điều khiển quá trình dịch chuyển của răng về đúng vị trí trên cung hàm. 

Hiện mắc cài được chia thành hai loại chính là mắc cài thường và mắc cài tự buộc:

  • Mắc cài thường: Đây là loại mắc cài truyền thống trong chỉnh nha đòi hỏi bác sĩ phải sử dụng chun nha khoa để buộc chắc dây cung trong mắc cài. Bệnh nhân sẽ cần đến nha khoa thăm khám định kỳ để bác sĩ thay chun và siết lực lên mắc cài nhằm đảm bảo độ đàn hồi của dây chun trong quá trình giữ dây cung và mắc cài chắc chắn.
  • Mắc cài tự buộc: Đây là một sự cải tiến so với mắc cài thông thường. Với thiết kế nắp trượt tự động thay thế cho thun buộc để cố định dây cung trong rãnh mắc cài, lực kéo tác động lên răng sẽ ổn định, nhanh chóng hơn và tránh được các rủi ro từ dây thun truyền thống như rớt thun hay thun bị giãn.
Xem thêm: Niềng răng mắc cài thường và mắc cài tự buộc có gì khác biệt?

Niềng răng mắc cài thường và mắc cài tự buộc là 2 phương pháp chỉnh nha được sử dụng phổ biến hiện nay. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều người chưa hiểu rõ sự khác biệt giữa mắc cài tự buộc và mắc cài thường là như thế nào để có…

Niềng răng mắc cài
Hình ảnh mắc cài kim loại mà nhiều người thường sử dụng để chỉnh nha.

Hooks

Hook là một loại khí cụ chỉnh nha có dạng móc và thường được đính ở các răng nanh hay các răng cối nhỏ và trên khâu (band) hay mắc cài của răng cối lớn để gắn dây thun liên kết hai hàm trên và hàm dưới.

Tùy từng trường hợp điều trị chỉnh nha, bác sĩ sẽ chỉ định sử dụng những loại hook khác nhau như hook cong, hook thẳng, hook 1 móc, hook 3 móc hoặc chặn đuôi. Thông thường, hook niềng răng sẽ được kết hợp với các khí cụ chỉnh nha khác như dây thun, dây cung, minivis… để kéo liên kết hai hàm với nhau tốt hơn.

Band (khâu)

Band hay còn được gọi là khâu chỉnh nha là một vòng kim loại có cấu tạo hình tròn nhỏ, có móc để gắn thun và dây cung, thường được gắn vào răng hàm số 6 hoặc số 7 sau khi đặt thun tách kẽ. Khâu giúp giữ chắc chắn các khí cụ chỉnh nha khác, đẩy nhanh quá trình siết lực kéo răng trong quá trình niềng răng. Band niềng có cấu tạo gồm:

  • Móc phía ngoài để móc chun hoặc lò xo.
  • Ống phía má để luồn dây cung.
  • Ống phía lưỡi để gắn các khí cụ chỉnh nha khác.

Thun liên hàm (Rubber bands)

Đây là khí cụ chỉnh nha được bác sĩ chỉ định trong trường hợp răng khểnh hay các tình trạng răng mọc lệch lạc quá mức và phải điều chỉnh khớp cắn giữa hai hàm. Thun liên hàm có hình dáng tương tự thun bình thường khác nhưng sẽ có độ đàn hồi cao hơn và được làm từ chất liệu cao su đã được kiểm định về mức độ an toàn đối với sức khỏe răng miệng. Thun sẽ được gắn một đầu vào các hooks ở mắc cài hàm trên và đầu còn lại sẽ được gắn vào hooks của mắc cài hàm dưới. Cấu trúc đó sẽ tạo sự siết lực lên các mắc cài, giúp răng lệch lạc dịch chuyển về đúng vị trí trên cung hàm.

Bài viết liên quan:
> Có nên niềng răng mọc lệch không?
> Niềng răng khểnh là gì? Có nên thực hiện không?

Minivis (vít niềng răng)

Minivis hay vít niềng răng là một khí cụ được thiết kế với hình xoắn ốc, có kích thước khá nhỏ. Đây là khí cụ chỉnh nha được gắn trực tiếp vào xương hàm để tạo điểm neo vững chắc giúp điều chỉnh khớp cắn và tác động lực mạnh giúp răng dịch chuyển xa nhanh hơn. Minivis còn đóng vai trò như chốt chặn giúp ngăn răng phía trong chạy ra phía trước, và đảm bảo răng phía trước chạy vào trong. Theo như thống kê, khí cụ chỉnh nha này có thể giúp rút ngắn quá trình đeo niềng tới 3 – 9 tháng. Tuy nhiên, không phải tất cả các trường hợp chỉnh nha đều cần bắt buộc phải có vít chỉnh nha. 

Lò xo

Lò xo là một khí cụ chỉnh nha chuyên dùng cho phương pháp niềng răng mắc cài, được thiết kế khá nhỏ với nhiều vòng tròn nối tiếp nhau và được gắn vào răng hàm kết nối với dây cung bên ngoài răng nanh ở hàm còn lại. Khí cụ chỉnh nha này được làm từ vật liệu thép không gỉ và cực kỳ an toàn với sức khỏe răng miệng.

Trong lĩnh vực chỉnh nha, lò xo được chia thành 3 loại chính là:

  • Lò xo đẩy: giúp tạo thêm khoảng trống giữa các răng.
  • Lò xo kéo: đóng lại khoảng trống giữa các răng sau khi nhổ răng hoặc do tình trạng răng thưa.
  • Lò xo duy trì: duy trì khoảng trống hiện có giữa các răng.

Thun chuỗi

Thun chuỗi là một khí cụ chỉnh nha được làm từ cao su hoàn toàn thân thiện với cơ thể con người và có tính đàn hồi hoàn hảo. Có thiết kế là một dải cao su gồm nhiều vòng hình chữ O được kết nối với nhau và được gắn lên hệ thống mắc cài. Thun chuỗi có tác dụng sắp xếp lại răng chạy dọc theo vòm miệng và đóng những khoảng trống giữa các răng trong quá trình chỉnh nha. Tìm hiểu về quy trình chỉnh nha cho trẻ TẠI ĐÂY.

Thiết bị nong hàm

Đây là một loại khí cụ niềng răng cơ bản được các bác sĩ sử dụng để tăng diện tích vòm miệng đồng thời hỗ trợ tạo khoảng trống, giúp các răng sai lệch dễ dàng dịch chuyển về đúng vị trí. Quá trình nong hàm sẽ được thực hiện trước khi gắn mắc cài và dây cung, thời gian sử dụng khí cụ nong hàm này có thể kéo dài từ 1 – 6 tháng, tùy thuộc vào tình trạng của mỗi người. 

Những trường hợp cụ thể cần sử dụng thiết bị nong hàm là: tình trạng cung hàm quá hẹp, không đủ chỗ sắp xếp răng, một trong hai hàm mất cân đối, bị lệch hoặc méo hẳn sang một bên và trẻ em trong độ tuổi từ 6 – 15 tuổi.

Khí cụ chỉnh nha này sẽ tạo giãn cách và tách dần hai xương khẩu ra, nới rộng hàm, giúp răng có đủ khoảng trống để dịch chuyển, mang lại hiệu quả cao và hạn chế nhổ răng trong điều trị chỉnh nha.

Bài viết về niềng răng trẻ em:
> Niềng răng trẻ em là gì?
> Thời gian tốt nhất cho trẻ tầm soát chỉnh nha
> Quy trình thay răng của trẻ em từ 6 – 12 tuổi

2.2. Đối với niềng răng không mắc cài

Khay trong suốt

Khay trong suốt là một khay niềng có màu trong suốt, được chế tác từ chất liệu cao cấp và được kiểm định nghiêm ngặt về mức độ an toàn, lành tính đối với các bộ phận trong khoang miệng. Có thiết kế bề mặt trơn nhẵn không làm tổn thương má môi và lưỡi, phù hợp với kích thước hàm của mỗi người. Đây là khí cụ chỉnh nha quan trọng nhất của phương pháp niềng răng trong suốt với vai trò tác động lực để nắn chỉnh răng mọc sai lệch. Điểm nổi bật của khay trong so với mắc cài là có thể tháo lắp rời và không cần gắn cố định trên răng mà có thể linh hoạt tháo lắp giúp người niềng thuận tiện trong ăn uống và vệ sinh răng miệng.

Có 3 loại đang được ưa chuộng nhất đó là khay niềng Invisalign, eCligner và Clear Aligner. Trong đó, Invisalign có xuất xứ từ Mỹ với nhiều ưu điểm vượt trội được nhiều bác sĩ chỉnh nha tin dùng nhất hiện nay. 

Xem thêm: Các loại niềng răng trong suốt hiện nay: Đặc điểm và chi phí

Sự ra đời của các loại niềng răng trong suốt được xem là một bước đột phá trong công nghệ chỉnh nha nhờ khắc phục những nhược điểm của phương pháp truyền thống. Theo đó, xu hướng niềng răng “vô hình” này loại bỏ cảm giác vướng víu, thiếu tự…

khay niềng Invisalign

Khi điều trị chỉnh nha bằng phương pháp niềng răng trong suốt, bệnh nhân sẽ được đeo khoảng từ 20-50 khay trong suốt quá trình niềng răng. Mỗi khay sẽ được tinh chỉnh theo hàm răng của từng người và ở từng giai đoạn khác nhau trong suốt quá trình chỉnh nha. Những khay niềng sẽ ôm khít bề mặt răng, tạo lực kéo ổn định giúp di chuyển các răng về vị trí mong muốn theo đúng phương án của bác sĩ. Tham khảo cách sử dụng khay niềng Invisalign TẠI ĐÂY.

Attachment

Attachment là những nút đặt lực nhỏ có hình dáng bất kỳ được làm bằng nhựa Composite. Khí cụ chỉnh nha này khá mỏng có màu sắc tương tự răng thật và được gắn lên răng bằng một loại keo nha khoa chuyên dụng. Attachment có tác dụng tương tự như những mắc cài trong chỉnh nha truyền thống, nó là điểm tạo lực hỗ trợ đóng khoảng vị trí nhổ răng và giúp răng di chuyển đúng hướng như phác đồ điều trị. Các bác sĩ thường sử dụng khí cụ chỉnh nha trên đối với những trường hợp răng khó kiểm soát như: răng xoay vào trong, răng lệch ra ngoài…

2.3. Khí cụ chỉnh nha cho trẻ em

Headgear

Headgear là khí cụ giúp điều chỉnh và kiểm soát sự tăng trưởng của xương hàm trên, đồng thời kích thích sự phát triển của xương hàm dưới, giúp xương hàm của bé được phát triển hài hòa, từ đó, các răng cũng sẽ được sắp xếp đúng khớp cắn. Khí cụ Headgear là một loại khí cụ chỉnh nha dùng cho trẻ em trong độ tuổi tăng trưởng gặp phải tình trạng khớp cắn hạng II hay còn được gọi là hô xương hàm. Thời gian yêu cầu mang Headgear tối thiểu là 10 – 12 tiếng mỗi ngày và thường xuyên trong thời gian 12 – 18 tháng nhằm mang lại hiệu quả cao và rút ngắn thời gian điều trị.

Khí cụ chỉnh nha Headgear có cấu tạo khá đơn giản, gồm 3 phần:

  • Dây đệm cổ.
  • Module kéo an toàn.
  • Cung mặt kim loại.

Facemask

Facemask

Là khí cụ chỉnh nha mang ngoài mặt, dùng để hỗ trợ chỉnh hình cho các trường hợp răng móm mang đến sự thay đổi mạnh mẽ cho những bệnh nhi có xương hàm trên kém phát triển theo chiều trước sau hay sự phát triển quá mức của xương hàm dưới. Facemask được thiết kế để áp dụng lực kéo tựa vào trán và cằm để kéo xương hàm trên ra trước, đồng thời kiểm soát sự tăng trưởng của xương hàm dưới. Thời gian đeo Facemask tối thiểu là 8-12 tiếng/ngày vào buổi tối và ban đêm.

Quad-helix

Quad-helix

Đây là một khí cụ chỉnh nha hỗ trợ nắn chỉnh răng bằng việc mở rộng cung hàm trên cho trẻ em độ tuổi từ 9 tuổi gặp phải tình trạng cung hàm phát triển không đều, hẹp hàm, chen chúc, lệch lạc, hô, móm do răng. Quad – Helix cũng giúp tạo khoảng để giữ chỗ cho răng vĩnh viễn mọc lên hoặc để điều chỉnh tình trạng răng chen chúc hoặc lệch lạc, điều chỉnh khung hàm phát triển cân đối.

EF

EF là khí cụ chỉnh hình chức năng (Trainer) đặc biệt thích hợp cho giai đoạn điều trị can thiệp tiền chỉnh nha và các điều trị sớm những lệch lạc răng và xương hàm: lệch lạc đường giữa, răng chen chúc, khớp cắn hở, khớp cắn sâu, nhô xương ổ hàm trên ở trẻ nhỏ trước khi điều trị chỉnh nha cố định. Đây là dụng cụ làm thẳng răng trong giai đoạn sớm và mở khớp thái dương hàm, giúp các bệnh nhân nhí loại bỏ các thói quen không tốt như bú bình kéo dài, đẩy lưỡi, ngậm núm vú giả. Khi điều trị với khí cụ chỉnh nha này, trẻ sẽ cần mang tối thiểu là 2 giờ ban ngày và cần mang suốt đêm khi ngủ.

EF

2.4. Các loại khí cụ chỉnh nha chung

Dây chun tách kẽ (dây cao su)

Thun tách kẽ là những miếng cao su hình tròn có đường kính khoảng 1cm, được gắn vào kẽ các răng hàm số 5, 6 hoặc 7. Khí cụ chỉnh nha này được gắn trong khoảng 5-7 ngày trước khi tiến hành gắn mắc cài nhằm tạo khoảng trống giữa hai răng đủ để đặt khâu niềng răng. Hai loại thun tách kẽ trong chỉnh nha là thun cao su và thun kim loại. Trong đó, thun cao su được các nha khoa sử dụng phổ biến hơn. Một yêu cầu quan trọng trong thời gian mang thun tách kẽ là hạn chế ăn uống đồ quá cứng, vì có thể làm thun rơi ra ngoài.

Hàm duy trì

Hàm duy trì là loại khí cụ chỉnh nha được sử dụng sau khi tháo niềng. Nó giúp ổn định vị trí chuẩn mới của các răng, hạn chế dịch chuyển lại vị trí cũ, ngăn chặn tình trạng xô lệch răng sau chỉnh nha. Hàm duy trì là loại khí cụ có thể sử dụng đối với cả hai phương pháp niềng răng mắc cài và niềng răng trong suốt. Thời gian cần đeo hàm duy trì sau khi tháo niềng là khoảng 6 – 12 tháng.

Hiện hàm duy trì có 3 loại: hàm tháo lắp bằng nhựa trong suốt, hàm tháo lắp kim loại và hàm cố định kim loại. Trong đó, hàm nhựa trong suốt có tính thẩm mỹ khá cao và được các bác sĩ chỉnh nha khuyên dùng. Đây là loại khí cụ chỉnh nha không kém phần quan trọng bởi ảnh hưởng đến tính ổn định của răng sau khi kết thúc quá trình điều trị chỉnh nha. 

Xem thêm: Hàm duy trì trong suốt có mấy loại và giá bao nhiêu?

Sau khi kết thúc hành trình niềng răng Invisalign, bạn cần đeo hàm duy trì trong suốt để cố định chân răng ở vị trí mới lâu hơn, giúp khớp cắn ổn định và đạt kết quả chỉnh nha bền vững. Tuy nhiên bạn cần đeo hàm duy trì trong…

3. Những lưu ý khi mang khí cụ niềng răng trong miệng

Cách chăm sóc răng miệng

Trong thời gian gắn khí cụ niềng răng, bạn nên dùng loại bàn chải mềm và đánh răng ít nhất 3 lần một ngày: sau mỗi bữa ăn và trước khi đi ngủ. Đặc biệt là nên sử dụng kem đánh răng có chứa fluor để bảo vệ và làm răng cứng chắc trong suốt quá trình chỉnh nha. Lưu ý là không nên đánh răng quá mạnh, tránh ảnh hưởng đến vị trí các khí cụ chỉnh nha trong miệng. 

Ngoài ra thói quen ăn uống đúng cách cũng sẽ giúp bạn ngừa được những rủi ro bung tuột các khí cụ chỉnh nha trong suốt quá trình điều trị. Khi niềng răng phải kiêng những loại thực phẩm quá dai, giòn, dính, cứng vì có thể làm bung tuột khí cụ hoặc ảnh hưởng tới lực kéo răng. Trong giai đoạn đeo khí cụ, nên hạn chế hút thuốc lá, sử dụng trà, café, soda, kẹo. Đặc biệt tuyệt đối không được dùng răng cửa đang được siết và nắn chỉnh để cắn mở đồ vật vì sẽ làm hư hỏng khí cụ chỉnh nha hoặc khiến răng bị tổn thương.

>> Xem ngay: Cách vệ sinh răng niềng hiệu quả

Mang khí cụ chỉnh nha đúng cách – đủ thời gian 

Mỗi loại khí cụ sẽ có cách đeo và thời gian đeo cụ thể, bác sĩ sẽ hướng dẫn và chỉ định các loại khí cụ phù hợp với từng tình trạng răng sai lệch nhằm đem đến kết quả tốt nhất trong thời gian sớm nhất. Bệnh nhân cần phối hợp với bác sĩ bằng cách tuân thủ các chỉ dẫn và đeo khí cụ đủ thời gian quy định.

khay niềng Invisalign 2
Đối với Invisalign, bạn cần mang khay đủ 20-22 tiếng/ngày và thay khay theo đúng lịch của bác sĩ dặn dò.

Cách khắc phục những khó chịu trong thời gian đầu

Việc ăn uống cẩn thận như là ăn chậm, ăn miếng nhỏ rất quan trọng trong thời gian đầu khi mới đeo các khí cụ chỉnh nha. Vì nó sẽ giúp bạn giảm đau nhức, rút ngắn thời gian niềng răng. Bạn nên dùng những loại thực phẩm mềm ít dính, mềm để dễ ăn uống và vệ sinh răng miệng hơn.

Thứ hai là cần vệ sinh răng miệng thật kỹ giúp lợi khỏe mạnh, không bị viêm trong thời gian đang đeo khí cụ chỉnh nha. Nên súc miệng nước muối ấm thường xuyên vào buổi tối trước khi đi ngủ. Ngoài ra bạn cũng có thể mát xa thường xuyên vùng lợi, đặc biệt là vùng lợi tiếp giáp với răng, để nó săn chắc hơn và đỡ bị xây xước do các khí cụ chỉnh nha gây nên.

Một hành trình niềng răng lâu bền và hiệu quả sẽ bắt đầu từ việc đeo khí cụ niềng răng thoải mái và đúng chuẩn. Vì vậy trước khi quyết định điều trị chỉnh nha, bạn cần đến thăm khám tại những cơ sở nha khoa uy tín để đảm bảo chất lượng khí cụ tốt nhất cho hành trình niềng răng hiệu quả nhất.

Tại Elite Dental, chúng tôi tự hào là trung tâm chỉnh nha chuyên sâu hàng đầu hiện nay, với đội ngũ Bác sĩ giỏi – giàu chuyên môn, có hơn 10 năm kinh nghiệm điều trị cho niềng răng mắc cài và trong suốt. Vì vậy, Bác sĩ hiểu rõ với mỗi tình trạng răng cụ thể sẽ yêu cầu gắn các loại khí cụ chỉnh nha nào để đem lại hiệu quả toàn diện, ổn định lâu dài cho khách hàng. Không chỉ vậy, bác sĩ tại Elite Dental sẽ luôn là người theo dõi tận tình nhất các diễn biến trong thời gian đeo khí cụ và toàn diện quá trình chỉnh nha để giúp bệnh nhân có một kết quả điều trị viên mãn nhất. Ngay hôm nay, hãy liên hệ với Elite Dental tại https://elitedental.com.vn/lien-he  để được tư vấn, khám miễn phí với bác sĩ.

Bài cùng chuyên mục